Το όργανο
Τι είναι το koto; Το ζίθερ με 13 χορδές
Πώς κατασκευάζεται, κουρδίζεται και παίζεται το koto, από πού προέρχεται και τι να προσέξετε όταν ένας μουσικός κάθεται μπροστά σας.
Κρατήστε τη θέση σας στη συναυλία ↗Μια τσίτερ στο πάτωμα
Το koto είναι ένα ιαπωνικό νυκτό έγχορδο, με μακρύ, ημικυλινδρικό ξύλινο σώμα που ακουμπά στο πάτωμα ενώ ο μουσικός γονατίζει μπροστά του. Συχνά περιγράφεται ως το εθνικό όργανο της Ιαπωνίας. Έχει μήκος περίπου 180 εκατοστά και κατασκευάζεται από ξύλο παουλόνιας, γνωστό στα ιαπωνικά ως kiri. Ο πιο συνηθισμένος τύπος φέρει 13 χορδές, και αυτό είναι το όργανο που θα ακούσετε σε μια συναυλία στο Κιότο.
Δεκατρείς χορδές και κινητές γέφυρες
Και οι 13 χορδές εκτείνονται σε όλο το μήκος του σώματος, και η καθεμία στηρίζεται στη δική της μετακινούμενη γέφυρα, που ονομάζεται ji. Μετακινώντας μια γέφυρα αλλάζει το τονικό ύψος της συγκεκριμένης χορδής. Διαφορετικά κομμάτια απαιτούν διαφορετικά κουρδίσματα, οπότε ένας μουσικός μπορεί να επανατοποθετήσει τις γέφυρες ανάμεσα στα κομμάτια, και κατά τη διάρκεια μιας συναυλίας μπορείτε να παρακολουθήσετε αυτή τη διαδικασία. Οι γέφυρες είναι παραδοσιακά φτιαγμένες από ελεφαντόδοντο, αν και σήμερα είναι συνήθως πλαστικές ή μερικές φορές ξύλινες.
Επιλογές και finger food
Ο παίκτης χτυπά τις χορδές με τρία πλήκτρα δακτύλων, τα tsume, προσαρμοσμένα στα τρία πρώτα δάχτυλα του δεξιού χεριού. Επειδή οι χορδές χτυπιούνται με πλήκτρα αντί με γυμνά ακροδάχτυλα, ο ήχος είναι λαμπερός και καθαρός, και σε έναν μικρό χώρο μπορείτε να παρακολουθήσετε τα πλήκτρα να πιάνουν κάθε χορδή, που είναι ο καλύτερος λόγος για να καθίσετε κοντά.
Από την Κίνα στην ιαπωνική αυλή
Ο πρόγονος του koto είναι το κινέζικο zheng, που εισήχθη στην Ιαπωνία τον έβδομο και όγδοο αιώνα. Η πρώτη γνωστή εκδοχή είχε πέντε χορδές και αργότερα έφτασε τις επτά. Το σύγχρονο koto κατάγεται από το gakusō που χρησιμοποιούνταν στο gagaku, τη μουσική της ιαπωνικής αυλής. Ήταν ένα όργανο των εύπορων και θεωρούνταν ρομαντικό: στο The Tale of Genji, ο ήρωας ερωτεύεται μια γυναίκα αφού την ακούσει να παίζει από μακριά.
Ένα όργανο του Κιότο
Η τουριστική αρχή του Κιότο σημειώνει ότι το koto ήταν όργανο της αριστοκρατίας, που αναπτύχθηκε και παραδόθηκε από γενιά σε γενιά μέσα από περισσότερα από χίλια χρόνια ιστορίας της πόλης. Η σύνδεση δεν είναι απλώς τελετουργική. Ο Yatsuhashi Kengyō, ο μουσικός που συχνά αποκαλείται πατέρας του σύγχρονου koto, περιγράφεται ως καταγόμενος από το Κιότο. Το έργο του έβγαλε το όργανο από την αυλή και το έφερε σε ευρύτερα χέρια, κι αυτός είναι εν μέρει ο λόγος που ένα koto μπορεί σήμερα να ακουστεί σε μια αρχοντική κατοικία.
Δεκατρείς, δεκαεπτά και περισσότερες
Ένα koto με 13 χορδές είναι το καθιερωμένο, αλλά δεν είναι το μόνο μέγεθος. Το μπάσο koto με 17 χορδές, δημιουργία του συνθέτη Michio Miyagi, παίζει στις χαμηλές περιοχές σε σύνολα και είναι κοινό σήμερα. Μεγαλύτερες εκδοχές έχουν 20 χορδές ή και περισσότερες. Ένας ακόμη συγγενής είναι το taishōgoto, ένα όργανο του οποίου τα κουμπιά αλλάζουν το τονικό ύψος των μεταλλικών χορδών του. Πήρε το όνομά του από την περίοδο Taishō, που ξεκίνησε το 1912, και είναι ένα από τα όργανα που μπορούν να συνοδεύσουν το koto σε ένα ντουέτο.
Τι να προσέξετε στην αίθουσα
Παρατηρήστε πρώτα το δεξί χέρι: τις τρεις πένες και τον τρόπο με τον οποίο ο εκτελεστής τσιμπά μια μόνο χορδή ή σαρώνει αρκετές μαζί. Έπειτα κοιτάξτε τις γέφυρες. Διαφορετικά κομμάτια μπορεί να απαιτούν διαφορετικό κούρδισμα, οπότε ο εκτελεστής μπορεί να επανατοποθετήσει τις γέφυρες ανάμεσα στα κομμάτια, και ίσως το δείτε να συμβαίνει. Το shamisen, το άλλο όργανο του προγράμματος, έχει πιο κρουστικό και βουητό ήχο, που δημιουργεί μια ωραία αντίθεση.
Μια οικογένεια σαντουριών
Το koto είναι ένα μέλος μιας ευρείας ασιατικής οικογένειας σαντουριών. Προέρχεται από το κινεζικό zheng και se, και μοιάζει με το μογγολικό yatga, το κορεατικό gayageum και ajaeng, το βιετναμέζικο đàn tranh και το καζακικό jetigen. Και μέσα στην Ιαπωνία υπάρχουν τοπικές μορφές: το tategoto από τα νησιά Amami κρατιέται όρθιο στην αγκαλιά και παίζεται με ένα χέρι. Ακούγοντας τη γιαπωνέζικη εκδοχή σε μια μικρή αίθουσα, η οικογενειακή ομοιότητα και οι διαφορές γίνονται εύκολα αντιληπτές.
Πώς το αξιοποιεί η συναυλία
Στη συναυλία στην αρχοντική κατοικία ο εκτελεστής παρουσιάζει σόλο σετ με koto και shamisen, έτσι τα δύο όργανα εμφανίζονται δίπλα δίπλα. Στη συναυλία στο λουτρό, το koto συνδυάζεται με ένα δεύτερο όργανο σε ντουέτο. Και στις δύο αίθουσες, η εισαγωγή εξηγεί τα μέρη και την ασυνήθιστη σημειογραφία πριν από το πρώτο κομμάτι, κάτι που κάνει το όργανο πολύ πιο εύκολο να το παρακολουθήσει κανείς μόλις ξεκινήσει η μουσική. Αν θέλετε να το δοκιμάσετε κι εσείς, η αρχοντική κατοικία προσφέρει προαιρετικό μάθημα για αρχάριους.
Πηγές