Instrument
Czym jest koto? 13-strunowa cytra
Jak zbudowane jest koto, jak się je stroi i na nim gra, skąd pochodzi i na co zwrócić uwagę, gdy muzyk siada przed tobą.
Zarezerwuj miejsce na koncercie ↗Cytra na podłodze
Koto to japońska cytra szarpana — długi, półrurowy drewniany korpus, który leży na podłodze, gdy muzyk klęczy przed nim. Często nazywa się je narodowym instrumentem Japonii. Ma około 180 centymetrów długości i jest wykonane z drewna paulowni, znanego po japońsku jako kiri. Najpopularniejszy typ ma 13 strun i właśnie ten instrument usłyszysz na koncercie w Kioto.
Trzynaście strun i ruchome mostki
Wszystkie 13 strun biegnie przez całą długość korpusu, a każda spoczywa na własnym ruchomym mostku zwanym ji. Przesunięcie mostka zmienia wysokość dźwięku danej struny. Różne utwory wymagają odmiennego stroju, więc muzyk może przestawiać mostki między utworami — podczas koncertu możesz to obserwować. Mostki tradycyjnie wykonywano z kości słoniowej, choć dziś są zazwyczaj z plastiku, a czasem z drewna.
Kostki i palce
Muzyk szarpie struny trzema kostkami na palce, zwanymi tsume, założonymi na trzy pierwsze palce prawej ręki. Ponieważ struny szarpie się kostkami, a nie gołymi opuszkami, dźwięk jest jasny i czysty, a w niewielkim pomieszczeniu możesz obserwować, jak kostki chwytają każdą strunę — to najlepszy powód, by siedzieć blisko.
Z Chin na japoński dwór
Przodkiem koto jest chiński zheng, który trafił do Japonii w VII i VIII wieku. Pierwsza znana wersja miała pięć strun, później rozrosła się do siedmiu. Współczesne koto wywodzi się od gakusō używanego w gagaku, muzyce japońskiego dworu. Był to instrument ludzi zamożnych i uchodził za romantyczny: w „Opowieści o Genjim” bohater zakochuje się w kobiecie, usłyszawszy z oddali jej grę.
Instrument z Kioto
Jak zauważa kiotońska organizacja turystyczna, koto było instrumentem arystokracji, rozwijanym i przekazywanym przez ponad tysiąc lat historii tego miasta. Ten związek ma wymiar nie tylko ceremonialny. Yatsuhashi Kengyō, muzyk często nazywany ojcem współczesnego koto, uznawany jest za rodowitego mieszkańca Kioto. Jego twórczość wyciągnęła instrument z dworu i oddała go w szersze ręce — częściowo właśnie dlatego koto można dziś usłyszeć w kamienicy.
Trzynaście, siedemnaście i więcej
Standardowe koto ma 13 strun, ale to nie jedyny rozmiar. Basowe koto o 17 strunach, stworzone przez kompozytora Michio Miyagiego, gra niski rejestr w zespołach i jest dziś powszechne. Dłuższe wersje mają 20 strun lub więcej. Innym krewnym jest taishōgoto — instrument, którego guziki zmieniają wysokość dźwięku metalowych strun. Nazwano go na cześć okresu Taishō, który rozpoczął się w 1912 roku, i jest jednym z instrumentów, które mogą towarzyszyć koto w duecie.
Na co zwrócić uwagę na sali
Najpierw obserwuj prawą rękę: trzy kostki i sposób, w jaki muzyk szarpie pojedynczą strunę lub przeciąga po kilku. Potem spójrz na mostki. Różne utwory mogą wymagać odmiennego stroju, więc wykonawca może przestawiać mostki między utworami — i możesz to zobaczyć na własne oczy. Shamisen, drugi instrument w programie, ma bardziej perkusyjne i brzęczące brzmienie, co tworzy znakomity kontrast.
Rodzina cytr
Koto należy do szerokiej azjatyckiej rodziny cytr. Wywodzi się od chińskich zheng i se, a przypomina mongolską yatgę, koreańskie gayageum i ajaeng, wietnamski đàn tranh oraz kazachski jetigen. Także w samej Japonii istnieją formy regionalne: tategoto z Wysp Amami trzyma się pionowo na kolanach i gra jedną ręką. Słuchanie japońskiej wersji w niewielkim wnętrzu pozwala łatwo dostrzec zarówno rodzinne podobieństwo, jak i różnice.
Jak koncert wykorzystuje ten instrument
Podczas koncertu w kamienicy muzyk wykonuje solowe partie na koto i shamisenie, dzięki czemu oba instrumenty pojawiają się obok siebie. Koncert w łaźni łączy koto z drugim instrumentem w duecie. W obu salach wprowadzenie przed pierwszym utworem wyjaśnia budowę instrumentu i nietypową notację, co znacznie ułatwia śledzenie gry, gdy zaczyna się muzyka. Jeśli chcesz spróbować samodzielnie, kamienica oferuje opcjonalną lekcję dla początkujących.
Źródła