Muzyka
Muzyka koto, od dworu do Miyagiego
Od dworskiego gagaku po mistrza z Kioto Yatsuhashiego Kengyō i modernistę Michio Miyagiego — krótka historia tego, co usłyszysz na koncercie.
Zarezerwuj miejsce na koncercie ↗Najpierw muzyka dworska
Koto trafiło do Japonii jako część muzyki dworskiej. Instrument ten pojawia się w niektórych z najstarszych japońskich tekstów, a w okresach Asuka i Nara został włączony do gagaku — rytualnej muzyki dworu cesarskiego. W okresie Heian arystokracja cieszyła się nim powszechnie, a koto często pojawia się w poezji i opowieściach. Współczesne koto wywodzi się od gakusō, dworskiej wersji instrumentu.
Od arystokratów do pospólstwa
W okresie Muromachi koto przejęła klasa samurajów i instrument związał się z ceremonią herbacianą. W okresie Edo rozprzestrzenił się wśród pospólstwa, a nowy gatunek solowy zwany sōkyoku — muzyka solowego koto — nabrał kształtu. Koto przeniosło się z dworu do znacznie szerszego grona odbiorców.
Yatsuhashi Kengyō
Yatsuhashi Kengyō (1614–1685) był japońskim muzykiem i kompozytorem z Kioto. Kengyō to honorowy tytuł nadawany wysoce utalentowanym niewidomym muzykom. Zaczynał jako gracz na shamisenie, następnie uczył się gry na koto od muzyka dworskiego i przypisuje mu się zasługę jako pierwszemu, który nauczał na nim ogólną publiczność. Przekształcił ograniczony zbiór sześciu tradycyjnych utworów w nowy styl, kumiuta, i nazywany jest ojcem współczesnego koto.
Rokudan i pozostałe utwory
Yatsuhashi jest uznawany za kompozytora Rokudan-no-shirabe, Muzyki Sześciu Kroków, jednego z najbardziej znanych solowych utworów na koto, choć niektóre źródła sugerują, że mógł go nie skomponować osobiście. Zaadaptował także skale z repertuaru shamisenu na koto. To starsza z dwóch gałęzi, które można usłyszeć na koncercie: klasyczne dzieła z tej tradycji oraz nowsze utwory powstałe w ciągu ostatniego stulecia.
Stulecie Zachodu
Na początku okresu Meiji muzyka zachodnia dotarła do Japonii, a w kolejnych dekadach koto zostało przez nią przekształcone. Michio Miyagi (1894–1956), niewidomy kompozytor urodzony w Kobe, uważany jest za pierwszego japońskiego kompozytora, który połączył zachodnią i tradycyjną muzykę koto. Napisał setki nowych dzieł, wynalazł 17-strunowe basowe koto i stworzył nowe techniki gry, a powszechnie przypisuje mu się zasługę utrzymania koto przy życiu w czasach, gdy tradycyjne sztuki były wypierane.
Haru no Umi
Najsłynniejszy utwór Miyagiego, Haru no Umi (Morze wiosną), został napisany na koto i shakuhachi. Francuski skrzypek, który usłyszał, jak Miyagi go wykonuje, zaaranżował partię shakuhachi na skrzypce, a następnie wspólnie nagrali utwór z myślą o wydaniu w Japonii i Europie. Dzieło to jest wciąż wykonywane co roku na powitanie Nowego Roku w Japonii. Stanowi klasyczny przykład nowoczesnej kompozycji na koto, która brzmi jednocześnie tradycyjnie i zachodnio.
Po Miyagim
Od czasów Miyagiego kompozytorzy i wykonawcy tacy jak Kimio Eto, Tadao Sawai i Kazue Sawai rozwijali możliwości instrumentu, a Kazue Sawai przypisuje się wiodącą rolę w popularyzacji koto za granicą. Koto pojawia się dziś w jazzie, muzyce pop i muzyce eksperymentalnej, a na potrzeby pokrewnych instrumentów, takich jak koto 20-strunowe i 25-strunowe, powstają nowe kompozycje. Właśnie to oznacza „współczesność" w programie kyoto: nowe utwory na te same struny i mostki.
Niewidomi muzycy i tytuł kengyō
Historia muzyki na koto jest nierozerwalnie związana z niewidomymi muzykami. Kengyō był tytułem honorowym nadawanym wybitnie utalentowanym niewidomym muzykom, który nosił także Yatsuhashi. Michio Miyagi stracił wzrok w wieku ośmiu lat, uczył się gry na koto i w wieku osiemnastu lat osiągnął rangę kengyō — najwyższą rangę dla wykonawcy koto. Obie te kariery pokazują, jak kluczową rolę odegrali niewidomi muzycy w rozwoju tego instrumentu.
Jak przekłada się to na koncert
Typowy program oscyluje wokół obu tych biegunów historii: utwór klasyczny i nowoczesny, napisane na ten sam instrument. Repertuar zależy od wykonawcy i pory roku, więc nikt nie może obiecać konkretnego tytułu, ale można liczyć na to, że artysta wyjaśni różnicę. W duecie w łaźni drugi instrument — shakuhachi, taishōgoto lub flet — przedłuża tę rozmowę.
Źródła