De ruimtes
Machiya en sentō: de concertruimtes
Waarvoor een Kyoto machiya-stadswoning en een sentō-openbaar badhuis werden gebouwd, en waarom elk een goede ruimte vormt voor koto en shamisen.
Reserveer een plaats bij het concert ↗Twee gebouwen, twee klanken
De twee concertopties vinden plaats in twee soorten gewone Japanse gebouwen in plaats van in een theater. Het ene is een traditioneel houten herenhuis van het machiya-type, de woon-en-winkelvorm die het centrum van Kyoto kenmerkt. Het andere is een sentō, een gemeenschappelijk openbaar badhuis. Elk gebouw is voor iets anders dan muziek gemaakt, en elk biedt nu plaats aan een publiek dat klein genoeg is om een enkele snaar te horen.
Wat een machiya is
Machiya zijn traditionele houten herenhuizen die door heel Japan te vinden zijn en vooral in Kyoto typerend zijn. Ze ontstonden al in de Heian-periode en bleven zich ontwikkelen tot in de Meiji-periode, als onderkomen voor stedelijke kooplieden en ambachtslieden. De gebruikelijke machiya in Kyoto is lang en smal, met een kleine voorgevel, een diep grondplan, lemen muren, een betegeld dak en vaak een kleine binnenplaats met tuin. De kamers achter de winkel hebben een verhoogde houten vloer en zijn bedekt met tatami-matras.
Een huis dat van vorm verandert
De schuifdeuren in een machiya, de fusuma en shōji, kunnen worden geopend, gesloten of verwijderd om het aantal, de grootte en de vorm van de kamers te veranderen. De grootste kamer, de zashiki, kijkt uit op de tuin en deed ooit dienst als ontvangstruimte voor speciale gasten. Die flexibiliteit past bij een huis dat een kleine concertzaal is geworden, waar een handvol luisteraars dicht genoeg zit om de handen van de speler te zien.
Het klimaat van Kyoto binnenshuis
Kyoto heeft koude winters en hete, vochtige zomers, en de machiya was voor beide ontworpen. Lagen schuifdeuren konden worden toegevoegd om de warmte binnen te houden of verwijderd om lucht door te laten, en in de zomer werden geweven bamboeschermen opgehangen om lucht door te laten maar de zon te blokkeren. De binnenplaatstuinen brachten licht en lucht in het midden van het huis. Een concert in zo'n gebouw wordt gevormd door die geschiedenis van seizoenen.
Wat een sentō is
Een sentō is een Japans gemeenschappelijk badhuis waar klanten betalen voor de toegang. Traditionele sentō hadden een scheidingswand tussen de seksen in een grote ruimte en één groot bad, en de ingang ziet er vaak uit als een tempel, met een gordijn, de noren, gemarkeerd met het teken voor heet water. Sinds de tweede helft van de twintigste eeuw is hun aantal afgenomen, omdat steeds meer Japanse huishoudens nu hun eigen bad hebben.
Tegels, hoogte en echo
Het badgedeelte van een sentō is meestal betegeld, met hoge plafonds en grote ramen. Die harde tegeloppervlakken geven een voormalig badhuis zijn lange, natuurlijke nagalm. De organisator beschrijft de badhuiszaal als een plek waar betegelde muren een dramatisch, allesomvattend geluid produceren, dat past bij een koto-duet. Je hoort elke noot naklinken en wegsterven, een heel ander effect dan de droge beslotenheid van het stadshuis.
Waarom het contrast werkt
Het stadshuis biedt intimiteit: een paar mensen, een houten kamer en een solist wiens vingerwerk je kunt volgen. Het badhuis biedt resonantie: een groter publiek, een duet en geluid dat draagt. Dezelfde koto klinkt anders in elk van beide, en dat is de reden om de ruimte bewust te kiezen in plaats van toevallig. Voor een eerste bezoek is het stadshuis het meest informatief; voor een herhaalbezoek biedt het badhuis een andere kleur.
De voorzijde van een machiya lezen
De voorzijde van een machiya heeft houten tralies, kōshi genaamd, en de stijl van de tralies gaf vroeger het type winkel binnen aan: garenwinkels, rijstverkopers, geishahuizen en slijterijen hadden elk hun eigen stijl. Dezelfde huizen namen ook deel aan het Gion Matsuri, wanneer families hun schatten, vouwschermen en erfstukken in de voorste kamers uitstalden en de huizen toeschouwers langs de paraderoute ontvingen. Kijk onderweg naar een stadshuisconcert naar de tralies en de smalle voorgevel.
De gebouwen respecteren
Behandel elke kamer als een huis: doe je schoenen uit bij de ingang, draag sokken, praat zachtjes en volg de instructies van het personeel op. In het badhuis wordt niet gebaad, en de badfaciliteiten maken geen deel uit van het bezoek. Ga zorgvuldig om met kussens en stoelen, en laat de kamer achter zoals je die hebt aangetroffen.
Bronnen